Wartość i jakość biżuterii oraz wyrobów ze złota są bezpośrednio związane z określoną próbą tego szlachetnego metalu, czyli zawartością czystego złota w stopie. Dla wielu osób pojęcie próby może wydawać się niejasne, a wokół niego narosło wiele mitów. Niniejszy artykuł rozwiewa wszelkie wątpliwości, przedstawiając fakty, mity oraz dokładny wykaz wszystkich obowiązujących prób złota.
Czym jest próba złota?
Próba złota określa ilość czystego złota w stopie, wyrażoną w tysięcznych częściach. Im wyższa liczba, tym więcej złota zawiera dany wyrób. Dla przykładu, próba 750 oznacza, że stop zawiera 75% czystego złota, a resztę stanowią inne metale, np. srebro, miedź czy cynk. Próby stosuje się również jako formę klasyfikacji i ujednolicenia wyrobów jubilerskich w handlu krajowym i międzynarodowym.
Systemy oznaczeń prób złota
Na świecie funkcjonują dwa główne systemy oznaczeń prób: tysięczny oraz karatowy. W Polsce stosowany jest system tysięczny, w którym próba wyrażona jest liczbą w przedziale od 333 do 999.
System tysięczny
- 999 – złoto 24 karatowe (99,9% czystego złota)
- 916 – złoto 22 karatowe (91,6% złota)
- 750 – złoto 18 karatowe (75% złota)
- 585 – złoto 14 karatowe (58,5% złota)
- 500 – złoto 12 karatowe (50% złota)
- 417 – złoto 10 karatowe (41,7% złota)
- 375 – złoto 9 karatowe (37,5% złota)
- 333 – złoto 8 karatowe (33,3% złota – najniższa dopuszczalna próba w UE)
System karatowy
System karatowy jest bardziej popularny w krajach anglosaskich. Skala opiera się na 24 częściach, gdzie 24 karaty to czyste złoto:
- 24 ct = próba 999
- 22 ct = próba 916
- 18 ct = próba 750
- 14 ct = próba 585
- 12 ct = próba 500
- 10 ct = próba 417
- 9 ct = próba 375
- 8 ct = próba 333
Lista wszystkich prób złota
Poniżej znajduje się kompletny wykaz obowiązujących prób złota wraz z ich charakterystyką, zastosowaniami i właściwościami.
| Próba | Zawartość czystego złota | Odpowiednik karatowy | Cechy charakterystyczne | Zastosowanie |
|---|---|---|---|---|
| 999 | 99,9% | 24 kt | Najczystsze złoto, bardzo miękkie | Sztabki, monety inwestycyjne |
| 916 | 91,6% | 22 kt | Nieco twardsze, intensywnie żółte | Biżuteria luksusowa, Indie |
| 750 | 75% | 18 kt | Dobry balans twardości i jakości | Wysokiej klasy biżuteria |
| 585 | 58,5% | 14 kt | Popularna w Europie, odporniejsza | Biżuteria codzienna |
| 500 | 50% | 12 kt | Tańsze wyroby, zauważalnie twardsze | Biżuteria użytkowa |
| 417 | 41,7% | 10 kt | Najczęściej spotykana w USA | Biżuteria użytkowa i tania |
| 375 | 37,5% | 9 kt | Niska zawartość złota, bardzo twarda | Tanio wyceniana biżuteria |
| 333 | 33,3% | 8 kt | Najniższa dopuszczalna prawnie próba | Minimalny standard w UE |
Najczęstsze mity o próbach złota
Wokół prób złota narosło wiele nieporozumień, które mogą prowadzić do błędnych decyzji zakupowych lub sprzedażowych. Oto najczęściej spotykane mity.
Im wyższa próba, tym lepsze złoto
Złoto wysokiej próby ma więcej czystego kruszcu, ale nie oznacza to, że jest bardziej odpowiednie do wszystkich zastosowań. Biżuteria z próby 999 czy 916 może być zbyt miękka, podatna na zarysowania lub deformacje. Z kolei niższe próby, jak 585 czy 500, są trwalsze mechanicznie, co czyni je lepszym wyborem do codziennego noszenia.
Złoto 24-karatowe jest najdroższe
Chociaż zawiera najwięcej złota, cena zależy również od kursów, popytu inwestycyjnego i marży producenta. Czasem cena wyrobu z niższej próby może być wyższa z uwagi na walory artystyczne czy markę projektanta.
Wszystkie próby są zawsze oznaczane na wyrobach
Nie wszystkie kraje wymagają obligatoryjnego oznaczania prób. W Polsce obowiązuje system cechowania przez urzędy probiercze, jednak w wielu państwach oznaczenia są dobrowolne. Warto o tym pamiętać przy zakupie złota za granicą.
Niższa próba oznacza podróbkę
Niższa próba nie oznacza, że wyrób jest fałszywy. To wciąż autentyczne złoto, lecz z domieszką większego procentu innych metali w celu poprawienia trwałości i obniżenia ceny. Legalne produkty muszą być oznaczone zgodnie z przepisami prawa probierczego obowiązującego w danym kraju.
Zalety i wady różnych prób złota
Wybór odpowiedniej próby złota zależy od wielu czynników: przeznaczenia wyrobu, oczekiwań estetycznych, trwałości, reakcji alergicznych oraz budżetu. Każda próba ma swoje plusy i minusy.
Zalety wyższych prób (750–999)
- Wyższa wartość materialna
- Silny połysk i klasyczny złoty kolor
- Bezpieczne dla alergików (z uwagi na brak niklu)
Wady wyższych prób
- Większa podatność na zarysowania i odkształcenia
- Wyższa cena, szczególnie w formie jubilerskiej
- Nieodpowiednie do intensywnego codziennego użytkowania
Zalety niższych prób (333–585)
- Większa trwałość dzięki domieszkom stopowym
- Niższa cena jednostkowa
- Łatwiejsza konserwacja i mniejsze ryzyko deformacji
Wady niższych prób
- Możliwa reakcja alergiczna (nikiel w stopie)
- Mniej intensywny kolor złota
- Niższa wartość inwestycyjna
Rynek i wymogi prawne dotyczące prób złota
W Polsce nadzorowaniem jakości kruszców zajmują się Okręgowe Urzędy Probiercze. Wyrób złoty podlega obowiązkowi oznaczenia cechą probierczą i próbą złota. Obowiązuje 8 legalnych prób, a poniżej 333 produkt nie może być sprzedawany jako złoty.
Unia Europejska harmonizuje minimalne standardy, a więc próba 333 jest najniższą uznawaną jako legalne złoto. Pozostałe państwa mogą preferować własne standardy. Na przykład w USA popularne są próby 417 czy 375, które są rzadko widywane na polskim rynku.
Wszystkie próby złota – kompletny spis i wskazówki
Znajomość wszystkich prób złota umożliwia świadome wybory, zarówno przy zakupie biżuterii, jak i inwestycjach. W Polsce używa się głównie prób 585 i 750, ale legalne są także: 333, 375, 500, 916 oraz 999. Klient powinien kierować się nie tylko wartością złota w produkcie, ale także jego przeznaczeniem – inne potrzeby ma użytkownik codziennego pierścionka, a inne kolekcjoner sztabek inwestycyjnych. Dzięki rozróżnieniu prób, można dobrać wyroby nie tylko według estetyki, ale też trwałości, reaktywności alergicznej oraz ceny.